Asymptomatyczna pierwotna nadczynność przytarczyc (apnp) jest stanem, w którym podwyższonemu poziomowi wapnia lub\i parathormonu (PTH) nie towarzyszą mocno wyrażone objawy kliniczne typowe dla pierwotnej nadczynności przytarczyc (pnp). Pierwotna nadczynność przytarczyc rozwija się przez wiele lat, a dolegliwości z tym związane mogą być nie zauważone przez pacjenta. Dlatego też postuluje się, że w przypadku nawet najmniejszych podejrzeń w kierunku zaburzeń gospodarki wapniowej należy wykonać oznaczenie PTH i wapnia. Jeżeli podejrzenia staną się uzasadnione natychmiastowe wdrożenie leczenia może zapobiec rozwinięciu się choroby i jej powikłaniom. Najbardziej radykalnym leczeniem pozostaje zabieg operacyjny polegający na usunięciu chorobowo zmienionej przytarczycy w przypadku pojedyńczego gruczolaka lub usunięcie trzech gruczołów z pozostawieniem fragmentu czwartej w sytuacji przerostu przytarczyc. Wprowadzenie sondy scyntylacyjnej znacznie usprawniło technikę śródoperacyjnego poszukiwania przytarczyc, co spowodowało skrócenie czasu zabiegu oraz zmniejszyło liczbę powikłań. Leczenie zachowawcze stosujemy w wyjątkowych przypadkach. Oprócz diety, leków obniżających poziom wapnia, w ostatnim okresie pojawiły się preparaty, które poprzez oddziaływanie na receptor wapniowy wpływają hamująco na wydzielanie PTH.
Podsumowując: Pomimo postępu diagnostycznego nadal u znacznej części pacjentów dochodzi do groźnych powikłań w przebiegu pnp. Z uwagi na trudności diagnostyczne i terapeutyczne ostateczne rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia powinno być prowadzone w ośrodkach posiadających w tej dziedzinie największe doświadczenie.