Standardy medyczne

Mikroorganizmy jelitowe człowieka

The intestinal microbiota of humans

Adriana Nowak, Zdzisława Libudzisz

Instytut Technologii Fermentacji i Mikrobiologii, Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności, Politechnika Łódzka

W artykule omówiono zespół mikroorganizmów jelitowych człowieka, który stanowi jeden z najbogatszych gatunkowo ekosystemów na Ziemi. Zmienność warunków fizycznych i chemicznych w poszczególnych odcinkach przewodu pokarmowego determinuje specyficzny układ mikroorganizmów. Szczególną uwagę zwrócono na jelito grube, gdyż warunki tam panujące są najbardziej korzystne, a więc występuje tu najbogatsza biocenoza bakteryjna. Omówiono najważniejsze funkcje, jakie pełnią mikroorganizmy jelitowe w organizmie człowieka, a także zwrócono uwagę na czynniki, które mogą zaburzać równowagę w zespole mikroorganizmów jelitowych (np. dieta, leki, czas pasażu jelitowego). Może to z kolei prowadzić do dominacji tych gatunków, które powodują zaburzenia w funkcjonowaniu przewodu pokarmowego lub które w wyniku aktywności enzymatycznej biorą udział w wytwarzaniu związków toksycznych i rakotwórczych, w ten sposób przyczyniając się do rozwoju wielu chorób.

Zastosowanie probiotyków w pediatrii

Probiotics in pediatrics

Hanna Szajewska

Warszawski Uniwersytet Medyczny, II Katedra Pediatrii, Warszawa

Probiotykom przypisywanych jest wiele potencjalnych korzystnych działań dla zdrowia człowieka, ale tylko nieliczne z nich potwierdzone zostały wynikami wiarygodnych badań klinicznych. Aby ułatwić podejmowanie racjonalnych decyzji odnośnie stosowania probiotyków, w artykule podsumowano dane dotyczące ich skuteczności. W celu identyfikacji danych z badań z randomizacją lub ich metaanaliz przeszukano bazę medyczną MEDLINE oraz Cochrane Library (do sierpnia 2008 r.). Jeżeli było to możliwe, przedstawiono wyniki badań przeprowadzonych u dzieci. W przypadkach, kiedy nie dysponujemy takimi danymi, podsumowano dane z badań u dorosłych. Niestety, nie zawsze ich wyniki można bez zastrzeżeń odnieść do populacji dziecięcej.

Profilaktyka chorób zakaźnych w stanach zaburzonej odporności

Prophylaxis of infectious diseases in immune deficiencies

Opracowanie: Ewa Bernatowska

Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Immunologii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa

O bezpieczeństwie i efektywności szczepień u pacjentów z niedoborami odporności decydują osobnicze właściwości ustroju lub stopień stosowanej immunosupresji. Stany zaburzonej odporności różnią się między sobą głębokością niedoborów odporności oraz podatnością na zakażenia. W 2007 roku powstała Polska Grupa Robocza ds. Profilaktyki Chorób Zakaźnych w Stanach Zaburzonej Odporności. Grupa ta ściśle współpracuje z Polskim Towarzystwem Wakcynologii. Głównym zadaniem Polskiej Grupy Roboczej ds. Profilaktyki Chorób Zakaźnych w Stanach Zaburzonej Odporności jest ustalenie rekomendacji dotyczących rodzaju zalecanych szczepionek i sposobu uodpornienia pacjentów z pierwotnymi i wtórnymi zaburzeniami odporności.

Rozpoznawanie astmy dziecięcej na podstawie zaleceń PRACTALL

Diagnostics of pediatric asthma – PRACTALL recommendations

Marek Kulus, Witold Bartosiewicz, Joanna Lange

Klinika Pneumonologii i Alergologii Wieku Dziecięcego, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Zalecenia dotyczące rozpoznawania i leczenia astmy dziecięcej często stanowią fragment konsensusów opracowanych głównie dla dorosłych. Mimo iż definicja astmy jest w obu grupach taka sama, to jednak wszyscy zgodnie przyznają, że postępowanie terapeutyczne u dzieci niesie z sobą szereg odrębności. Opublikowane w 2008 roku zalecenia PRACTALL są odrębnym, międzynarodowym opracowaniem dotyczącym wyłącznie astmy dziecięcej. Stanowią wspólną inicjatywę Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej i Amerykańskiej Akademii Astmy, Alergologii i Immunologii. Opracowane przez grupę blisko 40 ekspertów z całego świata, są skierowane przede wszystkim do lekarzy praktyków zajmujących się właśnie leczeniem astmy u dzieci.

Doniesienia ze świata

Wytyczne rozpoznawania, postępowania i leczenia depresji u młodzieży w ramach podstawowej opieki zdrowotnej

Guidelines for the diagnosis, management and treatment of adolescent depression in primary care

Opracowanie: Anna Rybak

Na podstawie: ¹Zuckerbrot RA, Cheung AH, Jensen PS, Stein REK, Laraque D, GLAD-PC Steering Group. Guidelines for Adolescent Depression in Primary Care (GLAD-PC): I. Identification, Assesment, and Initial Management. Pediatrics 2007;120:1299-1312 ²Cheung AH, Zuckerbrot RA, Jensen PS, Ghalib K, Laraque D, Stein REK, GLAD-PC Steering Group. Guidelines for Adolescent Depression in Primary Care (GLAD-PC): II. Treatment and Ongoing Management. Pediatrics 2007;120,⁵:1313-1326.

Komentarz do artykułu „Wytyczne rozpoznawania, postępowania i leczenia depresji u młodzieży w ramach podstawowej opieki zdrowotnej”

Andrzej Czernikiewicz

Katedra i Klinika Psychiatrii UM w Lublinie

Diagnostyka różnicowa asymetrii u niemowląt do 6. miesiąca życia

Differential diagnostics of infant symptomatic asymmetry

Opracowanie: Anna Rybak

Na podstawie: Nuysink J, van Haastert IC, Takken T, Helders PJM: Symptomatic asymmetry in the first six months of life: differential diagnosis. Eur J Pediatr 2008;167:613-619.

Eozynofilowe zapalenie przełyku – komentarz eksperta

Barbara Iwańczak

II Katedra i Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Żywienia Akademii Medycznej we Wrocławiu

Prace poglądowe

Choroby osierdzia u dzieci – postępowanie diagnostyczne i terapeutyczne

Pericardial diseases in children – diagnostics and treatment

Piotr Stryjek¹, Lidia Ziółkowska²

¹Oddział Dziecięcy, Specjalistyczny Szpital Wojewódzki, Ciechanów ²Klinika Kardiologii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa

Choroby osierdzia są istotnym, aczkolwiek dość rzadko występującym, problemem w populacji wieku rozwojowego. Najczęściej stwierdzane jest ostre zapalenie osierdzia. Przyczyną ostrego zapalenia osierdzia zwykle są infekcje (wirusowe, bakteryjne), schorzenia ogólnoustrojowe, jak również choroby szerzące się z sąsiedztwa przez ciągłość. W ok. 30% przypadków etiologia jest nieustalona (idiopatyczne zapalenie osierdzia). Leczenie jest uzależnione od przyczyny choroby. Postacie przebiegające łagodnie wymagają jedynie postępowania objawowego, przy podejrzeniu procesu ropnego konieczne jest intensywne leczenie przyczynowe. W przypadku szybkiego gromadzenia się płynu w osierdziu i/lub dużej jego ilości może dojść do ostrych powikłań zagrażających życiu – tamponady serca. Zapalenie osierdzia ma tendencję do nawracania. Zejściem procesu zapalnego może być zaciskające zapalenie osierdzia. Inne choroby osierdzia, takie jak wady wrodzone, nowotwory i torbiele są rzadkością.

Standardy dotyczące uprawiania sportu po operacyjnym lub przezskórnym interwencyjnym leczeniu wad wrodzonych serca u dzieci i młodzieży

Recommendations for sports participation after surgical or interventional percutaneous treatment of congenital heart defects in children and adolescents

Anna Turska-Kmieć¹, Wanda Kawalec¹, Grażyna Brzezińska-Rajszys²

¹Klinika Kardiologii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa ²Pracownia Cewnikowania Serca i Angiokardiografii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa

Artykuł przedstawia rekomendacje dotyczące uprawiania sportu w wadach wrodzonych serca po leczeniu operacyjnym lub po interwencyjnych zabiegach przezskórnych. Z wyczynowym uprawianiem sportu przez zawodnika obciążonego wadą wrodzoną serca po leczeniu kardiochirurgicznym lub interwencyjnych zabiegach przezskórnych wiąże się ryzyko nagłego zgonu. Pacjenci po leczeniu naprawczym wrodzonych wad serca wymagają kompleksowej oceny kardiologicznej przed dopuszczeniem do udziału w aktywności sportowej oraz okresowej weryfikacji wpływu wysiłku na układ sercowo-naczyniowy celem podjęcia decyzji dotyczących dalszej kwalifikacji do czynnego udziału w sporcie.

Praktyka kliniczna

Migotanie komór w przebiegu ospy wietrznej oraz późne następstwa kardiologiczne

Ventricular fibrillation in the course of chickenpox and late cardiological complications

Grażyna Giec-Fuglewicz¹, Bogusław Mazurek¹, Lesław Szydłowski¹, Jolanta Pruska²

¹Katedra i Klinika Kardiologii Dziecięcej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, Górnośląskie Centrum Zdrowia Dziecka w Katowicach ²Pracownia Rezonansu Magnetycznego, NZOZ „Helimed”, Górnośląskie Centrum Zdrowia Dziecka w Katowicach

Ospa wietrzna powszechnie uważana jest za łagodną, zakaźną chorobę wieku dziecięcego. Istnieją jednak doniesienia o jej bardzo ciężkich powikłaniach, ze zgonem włącznie. Przedstawiamy historię 14-letniego chłopca, u którego w przebiegu ospy wietrznej nastąpiło nagłe zatrzymanie krążenia w mechanizmie migotania komór. Dalsza obserwacja pacjenta wykazała u niego po kilku latach istotną arytmię komorową oraz zaburzenie funkcji mięśnia sercowego potwierdzone w 24-godzinnym zapisie EKG metodą Holtera, badaniu echokardiograficznym oraz badaniu CMR.

Prace oryginalne

W poszukiwaniu psychologicznych uwarunkowań efektów leczenia. Poczucie kontroli zdrowia a współpraca w procesie terapeutycznym. Wstępne wyniki badań młodzieży z cukrzycą i nadciśnieniem tętniczym pierwotnym

Seeking for the psychological factors influencing treatment results. Sense of health control and patient`s cooperation in the therapeutic process. Preliminary results of the study of adolescents with diabetes and primary hypertension

Anna Jakubowska-Winecka, Marta Biernacka, Joanna Pietrusińska

Zakład Psychologii Zdrowia, Instytut „Pomnik - Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa

Przekonanie jednostki o możliwości wpływania i sprawowania kontroli nad zdarzeniami jest czynnikiem, który pozwala przezwyciężyć doświadczane trudności. Wyniki niektórych badań podważają jednak uniwersalność tego założenia. Cel: W prezentowanym artykule podjęto kwestię zbadania związku osobistego poczucia kontroli zdrowia u młodzieży przewlekle chorej a efektywnością współpracy z lekarzem w procesie terapeutycznym. Materiały i metody: W badaniu wzięła udział 60-osobowa grupa młodzieży przewlekle chorej od 12 do 22 lat, w tym 35 chłopców i 25 dziewcząt. Wśród nich 30 osób stanowili pacjenci z nadciśnieniem tętniczym pierwotnym i 30 osób z cukrzycą typu 1 insulinozależną. Do badania umiejscowienia poczucia kontroli zdrowia użyto skal The Health Locus of Control Scale (HLC) dla dzieci i The Multidimensional Health Locus of Control Scale (MHLC) dla dorosłych, w polskiej adaptacji Z. Juczyńskiego (2001). Do oceny stopnia współpracy i efektów leczenia przygotowano 4-itemową ankietę, którą wypełniał lekarz prowadzący. Wyniki: Osoby z zewnętrznym umiejscowieniem kontroli zdrowia uzyskały wyższe wskaźniki oceny efektów leczenia. Natomiast wyższa ocena pacjenta przez lekarza była istotnie związana z wewnętrznym umiejscowieniem kontroli zdrowia. Wyniki były zależne od wieku pacjenta, rodzaju choroby i techniki pomiaru. Wnioski: Umiejscowienie poczucia kontroli ma znaczenie dla współpracy w procesie leczenia i jego efektów. Jednak uzyskane wyniki były bardziej zróżnicowane, niż zakłada model teoretyczny, wskazujący na znaczenie wewnętrznego umiejscowienia poczucia kontroli zdrowia dla efektów leczenia.

Porównanie wartości obwodów talii i bioder dzieci i młodzieży polskiej w wieku 7–18 lat z wartościami referencyjnymi dla oceny ryzyka sercowo-naczyniowego – wyniki wstępne projektu badawczego OLAF (PL0080)

Comparison of waist and hip circumferences ranges in children and adolescents in Poland 7–18 y of age with cardiovascular risk thresholds – initial results of OLAF project (PL0080)

Zbigniew Kułaga¹, Mieczysław Litwin¹, ², Maria Małgorzata Zajączkowska³, Anna Wasilewska⁴, Aurelia Morawiec-Knysak⁵, Agnieszka Różdżyńska⁶, Aneta Grajda¹, Beata Gurzkowska¹, Ewelina Napieralska¹, Katarzyna Barwicka¹, Anna Świąder⁶, Zespół Badaczy OLAF

¹Zakład Zdrowia Publicznego Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, ²Klinika Nefrologii i Nadciśnienia Tętniczego Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, ³Klinika Nefrologii Dziecięcej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, ⁴Klinika Chorób Dzieci Dziecięcego Szpitala Klinicznego w Białymstoku, ⁵Katedra i Klinika Pediatrii Śląskiej Akademii Medycznej w Zabrzu, ⁶Pracownia Antropologii Klinika Pediatrii Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”

Otyłość wieku dziecięcego wiąże się z ryzykiem rozwoju zespołu metabolicznego i chorób układu krążenia. Raportowane badanie przedstawia, po raz pierwszy, dane o wartościach obwodów talii i bioder w ogólnopolskiej, losowo wybranej próbie dzieci i młodzieży w wieku 7–18 lat. Do konstrukcji siatek centylowych zastosowano metodę LMS opartą na transformacji Box-Coxa. Porównanie wstępnych wyników pomiarów obwodu talii w losowo wybranej grupie dzieci i młodzieży polskiej wykazało utrzymywanie się mniejszych wartości u dzieci polskich w porównaniu z populacją USA, zwiększenie obwodu talii w porównaniu z badaniami lokalnymi wykonywanymi ponad 8 lat wcześniej, praktycznie brak różnic z wynikami uzyskanymi w populacji kanadyjskiej i przekroczenie progu ryzyka sercowo-naczyniowego u około 30% badanych.

Prawo i etyka

Odpowiedzialność zawodowa lekarza

Physician’s professional responsibility

Grzegorz Mączyński

W artykule przedstawione zostały zasady odpowiedzialności zawodowej lekarzy i lekarzy dentystów. Wskazano podstawy prawne odpowiedzialności oraz procedurę postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej. Opisane zostały również rodzaje kar, jakie mogą zostać nałożone.

Standardy etyczne

Ethical standards

Grzegorz Luboiński

Centrum Onkologii, Warszawa

Jednym z problemów standardów etycznych są relacje między lekarzami a politykami, jak również zachowania lekarzy-polityków i lekarzy-związkowców. Takie relacje tworzą konflikty interesów, które nie zawsze łatwo rozwiązać z korzyścią dla pacjentów.

Ubezpieczenia

Minimalna suma gwarancyjna – pełna czy podstawowa ochrona?

Minimal amount of guarantee – full or elementary protection?

Justyna Zajdel¹, Radosław Zajdel²

¹I Zakład Prawa Medycznego UM w Łodzi ²Zakład Informatyki i Statystyki Medycznej UM w Łodzi

Nowelizacja przepisów prawa, roszczeniowa postawa pacjentów oraz rosnące kwoty zadośćuczynienia finansowego przyznawanego przez sądy osobom pokrzywdzonym powodują, że umowy ubezpieczenia OC zawierane przez lekarzy mogą być niewystarczające do zapewnienia pełnej ochrony. Jednym z elementów, który musi znaleźć się w każdej umowie ubezpieczenia OC, jest wysokość minimalnej sumy gwarancyjnej określającej wysokość odpowiedzialności ubezpieczyciela. W ramach obowiązkowych ubezpieczeń OC minimalna suma gwarancyjna podana jest z góry przez przepisy prawa. Obserwując rosnące stawki zadośćuczynienia przyznawanego przez sądy, należy stwierdzić, że wysokość sumy gwarancyjnej określonej przez prawodawcę nie stanowi w każdym przypadku pełnej ochrony dla lekarza. W wielu sytuacjach pełne zabezpieczenie przed ryzykiem pokrycia szkody z własnych środków zapewnia dopiero zawarcie dodatkowej, dobrowolnej umowy ubezpieczenia OC.