Standardy medyczne

Zasady rozpoznawania i leczenia mukowiscydozy

Jarosław Walkowiak, Andrzej Pogorzelski, Dorota Sands, Wojciech Skorupa, Andrzej Milanowski, Anna Nowakowska, Teresa Orlik, Aleksandra Korzeniewska-Eksterowicz, Aleksandra Lisowska, Szczepan Cofta, Alina Minarowska, Robert Piotrowski, Anna Popiel, Marta Rachel, Agnieszka Sobczyńska-Tomaszewska, Radosława Staszak-Kowalska, Mikołaj Teisseyre, Maria Trawińska-Bartnicka, Katarzyna Walicka-Serzysko, Michał Witt, Halina Woś

Nadwrażliwość pokarmowa u dzieci i młodzieży

Food hypersensitivity in children and youth

Maciej Kaczmarski

Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Alergologii Dziecięcej, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

Alergia pokarmowa jest częstą przyczyną zróżnicowanych objawów chorobowych w wieku rozwojowym. Patologia ta dotyczy osób, których organizm reaguje jakościowo odmiennie na spożywany pokarm niż organizm osób zdrowych. Niniejsza praca jest zbiorem podstawowej, uaktualnionej wiedzy związanej z tą problematyką.

Anafilaksja, wstrząs anafilaktyczny – definicja, przyczyny, epidemiologia, symptomatologia, postępowanie

Anaphylaxis, anaphylactic shock – definition, etiology, epidemiology, symptomatology and treatment

Jerzy Kruszewski

Klinika Chorób Infekcyjnych i Alergologii Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie

W artykule omówiono definicję, epidemiologię, patogenezę, objawy kliniczne, profilaktykę i postępowanie w anafilaksji. Podkreślono, że reakcje anafilaktyczne nie są bezpośrednio ujęte w żadnych klasyfikacjach europejskich. Można śmiało stwierdzić, że dane epidemiologiczne nie są w pełni wiarygodne. Trudno również planować kontrolowane badania skuteczności leków w anafilaksji, dlatego wytyczne postępowania podczas jej wystąpienia mają charakter zaleceń eksperckich. Szczególną uwagę zwrócono na problem postępowania we wstrząsie anafilaktycznym, który jest stanem zagrożenia życia – często w wyniku działań medycznych.

Doniesienia ze świata

Prewencja nieżytu żołądkowo--jelitowego o etiologii rotawirusowej u dzieci – zalecenia amerykańskiej Komisji Doradczej ds. Szczepień. Komentarz

Prevention of Rotavirus Gastroenteritis Among Infants and Children – Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). Commentary

Hanna Szajewska, Monika Wanke

II Katedra Pediatrii, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Prace poglądowe

Alergiczny nieżyt nosa – rozpoznawanie i leczenie

Allergic rhinitis – diagnosis and management

Anna Zawadzka-Krajewska, Agnieszka Krauze

Klinika Pneumonologii i Alergologii Wieku Dziecięcego, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Alergiczny nieżyt nosa (ANN) jest najczęstszą chorobą alergiczną. Na świecie na ANN cierpi 600 milionów ludzi. ANN stanowi zespół objawów klinicznych pojawiających się w następstwie reakcji IgE-zależnej po ekspozycji na alergen. Przyczyną objawów mogą być alergeny wewnątrz- i zewnątrzdomowe, jak również narażenie, u osób dorosłych, na alergeny zawodowe. Rozpoznanie ANN zwykle nie stanowi problemu klinicznego z wyjątkiem małych dzieci, u których objawy choroby są niejednoznaczne. Dlatego niedodiagnozowanie choroby w tej grupie wiekowej jest częste. Leczenie obejmuje edukację pacjenta, farmakoterapię oraz immunoterapię swoistą. ANN jest najistotniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju astmy, a jego nasilenie zaostrza przebieg astmy. Pacjenci z przewlekłym ANN powinni być diagnozowani w kierunku astmy, pacjenci chorzy na astmę powinni być diagnozowani w kierunku ANN.

Zespół alergii jamy ustnej

Oral allergy syndrome

Agnieszka Krauze, Anna Zawadzka-Krajewska

Klinika Pneumonologii i Chorób Alergicznych Wieku Dziecięcego, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Zespół alergii jamy ustnej należy do IgE zależnych reakcji wywołanych determinantami białkowymi o podobnej budowie, reagujących krzyżowo, a obecnych w pyłkach roślin oraz owocach, warzywach, orzechach. U osób dotkniętych tą jednostką chorobową występują objawy świądu, obrzęku warg, języka, podniebienia, gardła, a czasem nawet masywny obrzęk naczynioruchowy śluzówki tych okolic. Objawy systemowe występują rzadko.

Postępowanie z pacjentem z nawracającymi infekcjami układu oddechowego

An approach to the patient with recurrent respiratory tract infections

Wojciech Feleszko, Katarzyna Grzela, Anna Wójtowicz

Klinika Pulmonologii i Alergologii Wieku Dziecięcego, Warszawski Uniwersytet Medyczny
→ Praca była częściowo finansowana z grantu WUM: 01W34/W02/2008

Częste i nawracające infekcje to jeden z najtrudniejszych problemów lekarza pediatry. Lekarz musi zmierzyć się z dwoma zagadnieniami: czy dziecko jest zdrowe czy też ma poważną chorobę oraz – w tym drugim wypadku – jak przy użyciu minimalnej liczby badań potwierdzić lub wykluczyć podejrzewane rozpoznanie. W niniejszym opracowaniu autorzy proponują kilkuetapowy protokół diagnostyczny, oparty na doświadczeniu naszego ośrodka klinicznego, pomagający w diagnostyce pacjentów z nawracającymi infekcjami układu oddechowego. Kilkuetapowość tego protokołu pozwala na oszczędny przesiew w celu postawienia wczesnego prawidłowego rozpoznania oraz ma zapobiec nieuzasadnionemu leczeniu. Wierzymy, że będzie on pożytecznym narzędziem diagnostycznym dla pediatrów.

Nadreaktywność oskrzeli

Bronchial hyperreactivity

Marek Kulus, Joanna Peradzyńska

Klinika Pneumonologii i Alergologii Wieku Dziecięcego, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Nadreaktywność oskrzeli jest cechą charakterystyczną astmy oskrzelowej. Jest także jedną ze składowych definicji tej choroby. W artykule omówiono epidemiologię i patomechanizmy nadreaktywności oskrzeli oraz możliwość jej występowania w innych chorobach poza astmą oskrzelową.

Stan astmatyczny

Status asthmaticus

Joanna Lange

Klinika Pneumonologii i Alergologii Wieku Dziecięcego, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Stan astmatyczny (ostry napad astmy oskrzelowej) jest stanem zagrożenia życia wymagającym natychmiastowej interwencji. Wczesne zastosowanie beta-mimetyków krótkodziałających, kortykosteroidów systemowych może zapobiec hospitalizacji dziecka. W artykule przedstawiono wytyczne postępowania w stanie astmatycznym zgodnie z zaleceniami GINA, NAEPP oraz BTS.

Wartości referencyjne ciśnienia tętniczego dzieci i młodzieży – historia, stan aktualny, perspektywy

Children and adolescents blood pressure reference ranges – past, present and future perspectives

Zbigniew Kułaga¹, Mieczysław Litwin¹, ²

¹Zakład Zdrowia Publicznego Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, ²Klinika Nefrologii i Nadciśnienia Tętniczego Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa

W artykule przedstawiono zasady opracowywania i interpretacji norm ciśnienia tętniczego u dzieci oraz historię ich opracowania. Opisano również najważniejsze badania wykonane w Polsce. Pierwsze dane o wartościach ciśnienia tętniczego u dzieci zdrowych pochodzą z początku XX wieku. W latach 20. i 30. XX wieku ukazały się doniesienia o wartościach ciśnienia tętniczego u dzieci w zależności od wieku, masy ciała i wzrostu. W latach 50. XX wieku, na podstawie analiz populacyjnych wartości ciśnienia tętniczego, przedstawiono hipotezę o związku między wyższymi wartościami ciśnienia a tempem rozwoju biologicznego oraz predysponowania części populacji do rozwoju nadciśnienia tętniczego. Współczesne, najczęściej stosowane, normy ciśnienia tętniczego u dzieci opracowano na podstawie pomiarów wykonanych sfigmomanometrem w populacji północnoamerykańskiej. Zastąpienie sfigmomanometrów aparatami oscylometrycznymi, ogólnoświatowa epidemia otyłości, różnice etniczne i metodologiczne w opracowywaniu norm powodują, że konieczne jest opracowanie aktualnych norm ciśnienia tętniczego w oparciu o pomiar metodą oscylometryczną oraz interpretacja uzyskanych wartości z uwzględnieniem nie tylko płci, wieku i wzrostu, ale również masy ciała. Ponieważ masa ciała związana jest z wysokością ciśnienia tętniczego, opracowywanie nowych siatek centylowych w populacjach pediatrycznych narażonych na epidemię otyłości wiąże się ze stałym wzrostem referencyjnych wartości ciśnienia tętniczego. Dlatego niektórzy autorzy, opierając się na wynikach prospektywnych badań pediatrycznych oceniających ryzyko sercowo-naczyniowe w wieku dorosłym w zależności od narażenia na czynniki ryzyka w wieku dziecięcym, proponują wprowadzenie dobranych do wieku i płci bezwzględnych wartości ciśnienia tętniczego, powyżej których istotnie wzrasta ryzyko sercowo-naczyniowe. Inną propozycją jest stosowanie siatek centylowych ciśnienia tętniczego opracowanych tylko na podstawie wyników uzyskanych u dzieci z prawidłową masą ciała.

Praktyka kliniczna

Wakacyjne zdrowie. Co radzić zatroskanym rodzicom?

Holiday health. What the worried parents should be advised?

Piotr Albrecht

I Katedra Pediatrii WUM, Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci, Warszawa

Artykuł przedstawia praktyczne porady, jakich najczęściej oczekują od lekarzy pierwszego kontaktu oraz pediatrów rodzice przed wyjazdem z dziećmi na urlop. Zawarto w nim przypomnienie zasad postępowania w stanach zagrożenia życia (utrata świadomości, zatrzymanie krążenia i oddychania, wstrząs anafilaktyczny, ukąszenia przez owady błonkoskrzydłe, zadławienie), jak i udzielania pomocy w zwykle mniej groźnych sytuacjach, takich jak np.: urazy twarzy, nosa, oka, nosa, złamania, krwotoki, ukąszenia przez owady, żmije, stłuczenia, otarcia, oparzenia słoneczne czy skaleczenia. Przedstawiono także profilaktykę oparzeń słonecznych, ukąszeń i użądleń przez owady, zapobieganie chorobie lokomocyjnej oraz zatruciom pokarmowym, a także zasady ubierania dzieci oraz bezpiecznego stosowania klimatyzacji. Przypomniano także, na co i kiedy warto się zaszczepić przed wyjazdem na urlop i co powinna zawierać podróżna apteczka.

Odrębności anafilaksji u dzieci

Distinctions of children’s anaphylaxis

Łukasz Błażowski

Oddział Pediatrii i Alergologii, Szpital Specjalistyczny, Jasło

Objawy kliniczne oraz leczenie reakcji anafilaktycznej u dzieci pod wieloma względami różnią się od anafilaksji dorosłych. W oparciu o aktualne piśmiennictwo przedstawiono dane dotyczące epidemiologii, etiologii, czynników ryzyka, zasad rozpoznawania, obrazu klinicznego, diagnostyki różnicowej, leczenia oraz profilaktyki i edukacji, charakterystyczne dla anafilaksji u dzieci.

Nebulizacje: odpowiedzi na często zadawane pytania

Nebulisations: answers to frequently asked questions

Elżbieta Mazurek¹, Henryk Mazurek²

¹Klinika Alergologii i Pneumonologii, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Rabce-Zdroju ²Klinika Pneumonologiii Mukowiscydozy, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Rabce-Zdroju

Nebulizacje pozostają jedną z form leczenia wziewnego wielu chorób układu oddechowego, zwłaszcza przebiegających z obturacją oskrzeli. Są stosowane zarówno w warunkach szpitalnych, jak i w domu. Praktyczne stosowanie nebulizacji powinno być zgodne z aktualnym stanem wiedzy na ich temat. Artykuł przedstawia odpowiedzi na najczęściej stawiane pytania dotyczące poprawnego stosowania nebulizacji.

Testy przepuszczalności w diagnostyce chorób zapalnych jelit

The permeability tests in the diagnosis of inflammatory bowel diseases

Jarosław Kierkuś¹, Sylwia Szymańska², Anna Rybak¹, Grzegorz Oracz¹, Piotr Socha¹, Józef Ryżko¹

¹Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Immunologii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” ²Warszawski Uniwersytet Medyczny, koło studenckie przy Klinice Gastroenterologii, Hepatologii i Immunologii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”

Testy przepuszczalności to proste, nieinwazyjne metody diagnostyczne w screeningu chorób zapalnych jelit. Umożliwiają określenie stopnia zaawansowania, lokalizacji i prawdopodobieństwa zaostrzenia dolegliwości, jak również ocenę skuteczności terapii. Znajdują ponadto zastosowanie w różnicowaniu chorób zapalnych z innymi funkcjonalnymi dolegliwościami tego narządu, przede wszystkim zespołem jelita nadwrażliwego (ang. Irritable bowel syndrome – IBS). Opierają się na wielokrotnych pomiarach stężenia w moczu bądź kale parametrów odzwierciedlających funkcjonalność błony śluzowej jelita. Do najczęściej wykorzystywanych wskaźników należą: stężenie kalprotektyny w kale oraz stężenie w moczu niedegradowanych in vivo cukrów (laktuloza, L-ramnoza, mannitol). Często parametry te porównywane są z poziomem wykładników stanu zapalnego: CRP (białko ostrej fazy), OB (szybkość opadania krwinek czerwonych), poziomem albumin w surowicy krwi. Nieinwazyjny charakter testów, ich uniwersalność (wyniki nie zależą od wieku, płci ani wcześniejszych operacji), szybkość oznaczania oraz możliwość wielokrotnego powtarzania (w odróżnieniu od badań endoskopowych) sprawiają, że są one szczególnie przydatne w diagnostyce dzieci.

Prace oryginalne

Zakażenia wirusami hepatotropowymi u dzieci w wybranych szpitalach pediatrycznych – badanie ankietowe

Snap shot data on hbv and hcv infections collected from selected pediatric hospitals in Poland

Marek Woynarowski¹, Małgorzata Woźniak¹, Walentyna Chlebcewicz-Szuba², Teresa Chmurska-Motyka³, Anna Gorczyca⁴, Bartosz Korczowski⁵, Anna Krzywicka⁶, Dariusz Lebensztejn⁷, Anna Liberek⁸, Ewa Majda-Stanisławska⁹, Maria Rokitka⁴, Elżbieta Strawińska¹⁰, Sabina Więcek¹¹, Izabella Zaleska¹², Anna Zdanowska-Ruskań¹³, Jerzy Socha¹

¹Klinika Gastroenterologii Hepatologii i Immunologii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa ²Oddział Pediatryczny, Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Zespolony, Szczecin ³Samodzielny Zespół Publicznych ZOZ, Dziekanów Leśny ⁴Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II, Kraków ⁵Kliniczny Oddział Pediatrii, Wydział Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego ⁶Oddział Gastroenterologii i Hepatologii Dzieci, Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr I, Zabrze ⁷III Klinika Chorób Dzieci, Uniwersytet Medyczny, Białystok ⁸Katedra i Klinika Pediatrii Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci, Akademia Medyczna, Gdańsk ⁹Klinika Chorób Zakaźnych i Hepatologii, Uniwersytet Medyczny, Łódź ¹⁰Wojewódzki Szpital Obserwacyjno-Zakaźny, Toruń ¹¹Klinika Pediatrii, Śląski Uniwersytet Medyczny, Katowice ¹²Katedra i Klinika Pediatrii i Chorób Infekcyjnych, Akademia Medyczna, Wrocław ¹³Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy, Olsztyn

Wstęp: Brak jest przekrojowych danych o sytuacji epidemiologicznej zakażeń HBV/HCV u dzieci w Polsce, a dane publikowane przez PZH i dane polskiej grupy ekspertów ds. zakażeń HCV są rozbieżne. Cel pracy: zebranie wycinkowych danych określających trendy epidemiologiczne HBV/HCV w pediatrii, określenie liczby dzieci z marskością wątroby lub pierwotnym nowotworem wątroby w przebiegu zakażenia HBV/HCV oraz określenie możliwości prowadzenia terapii przeciwwirusowej w wybranych ośrodkach zajmujących się leczeniem dzieci z zakażeniem HBV i/lub HCV. Materiał i metody: badania przeprowadzono w roku 2008 metodą ankietową w szpitalach zajmujących się chorobami zakaźnymi i hepatologią; wypełnione ankiety z danymi za rok 2007 uzyskano z 13 ośrodków. Wyniki: 6 ośrodków określiło się jako szpitale o profilu zakaźnym, 6 jako ośrodki pediatryczne, a 1 jako ośrodek gastroenterologiczno-hepatologiczny. Wszystkie ośrodki prowadzą leczenie w warunkach szpitalnych i ambulatoryjnych u dzieci w wieku od 0 do 18 r.ż. Liczba pacjentów leczonych w ciągu roku w ośrodkach waha się od 900 do 7000 (łącznie około 36000) pacjentów. Zakażenia HBV stwierdzono u 1033, HCV – u 356, a mieszane zakażenie HBV-HCV – u 60. Prawie 80% przypadków zakażeń HBV i HCV jest raportowana z ośrodków o charakterze zakaźnym. Marskość wątroby wywołaną zakażeniem HBV stwierdzono u 9 pacjentów, wywołaną zakażeniem HCV – również u 9 pacjentów. Zgłoszono 2 przypadki HCC u pacjentów zakażonych HBV. Większość ośrodków uważa, że obserwowane u nich częstości zakażeń HBV i HCV są zaniżone w stosunku do rzeczywistej sytuacji epidemiologicznej. Leczenie zakażeń HBV prowadzone jest w 6 ośrodkach. Łącznie w 2007 r. 28 dzieci z HBV leczono interferonem, a 56 – lamiwudyną. Również 6 ośrodków prowadzi leczenie zakażeń HCV. W 2007 r. interferon i rybavirynę otrzymało 42 pacjentów, a interferon pegylowany z rybawiryną – 17 chorych. Wnioski: zebrane dane pokazują, że w porównaniu z latami dziewięćdziesiątymi liczba dzieci z zakażeniem HBV i z mieszanym zakażeniem HBV-HCV uległa zmniejszeniu, natomiast wzrosła liczba dzieci z zakażeniem HCV. Zakażenie HBV i/lub HCV w okresie dziecięco młodzieńczym rzadko prowadzi do marskości lub pierwotnego nowotworu wątroby. Pacjenci z zakażeniem HBV/HCV są grupowani w ośrodkach o profilu zakaźnym. W 2007 r. możliwości terapii przeciwwirusowej, w ocenie ośrodków prowadzących takie leczenie, były zbliżone do potrzeb.

Prawo i etyka

Standardy rzetelności naukowej. Przypadek nierzetelności akademickiej na Uniwersytecie Zheijang w Chinach

Research integrity standards. The case of academic fraud in Zheijnag University in China

Marek Wroński

Rzecznik Rzetelności Naukowej, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Jednym z problemów współczesnej nauki jest wzrost liczby nierzetelnych publikacji. W Polsce nie powstają artykuły naukowe poruszające konkretne przykłady łamania dobrych obyczajów akademickich. Autor przypomina sprawę 50 nierzetelnych publikacji ze Śląskiej Akademii Medycznej (rok 1998) oraz opisuje niedawny przypadek plagiatu w polskim czasopiśmie naukowym. Sygnalizuje również ostatni poważny przypadek nierzetelności akademickiej i naukowej z Uniwersytetu Zheijang w Chinach wynikający z braku nadzoru nad badaniami lidera grupy badawczej.

Przedstawiciel firmy farmaceutycznej w szpitalu – debata na tle rozporządzenia w sprawie reklamy produktów leczniczych

Pharmaceutical company’s representative in the hospital – discussion over the ordinance regarding the advertisment of medicinal products

Oskar Luty

Kancelaria Prawnicza Domański Zakrzewski Palinka sp. k.

Niniejszy artykuł prezentuje kontrowersje związane z wydanym ostatnio nowym Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie reklamy produktów leczniczych, dotyczącym dopuszczalnego zakresu aktywności przedstawicieli firm farmaceutycznych w zakładach opieki zdrowotnej.