Standardy medyczne

Polskie zalecenia dotyczące profilaktyki niedoborów witaminy D – rok 2009

Zalecenia opracowane przez Zespół Ekspertów w składzie:
prof. Jadwiga Charzewska, Kierownik Zakładu Epidemiologii i Norm Żywienia Instytutu Żywności i Żywienia 
prof. Danuta Chlebna-Sokół, Przewodnicząca Sekcji Chorób Metabolicznych Kości Dzieci i Młodzieży przy Polskiej Fundacji Osteoporozy
prof. Alicja Chybicka, Prezes Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego
dr n. med. Justyna Czech-Kowalska, Kierownik Oddziału Patologii Noworodka Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”
prof. Anna Dobrzańska, Konsultant Krajowy w Dziedzinie Pediatrii
prof. Ewa Helwich, Konsultant Krajowy w Dziedzinie Neonatologii
dr hab. n. med. Jacek R. Imiela, Konsultant Krajowy w Dziedzinie Chorób Wewnętrznych
dr n. przyr. Elżbieta Karczmarewicz, Kierownik Pracowni Patofizjologii Zakładu Biochemii i Medycyny Doświadczalnej Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”
prof. Janusz B. Książyk, Kierownik Kliniki Pediatrii i Żywienia Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”
prof. Andrzej Lewiński, Konsultant Krajowy w Dziedzinie Endokrynologii
prof. Roman S. Lorenc, Przewodniczący Wielodyscyplinarnego Forum Osteoporotycznego Sekcji Specjalistycznej Polskiego Towarzystwa Lekarskiego, Członek Rady Naukowej IOF i ISCD
prof. Witold Lukas, Konsultant Krajowy w Dziedzinie Medycyny Rodzinnej
prof. Jacek Łukaszkiewicz, Członek Rady Naukowej Wydziału Farmaceutycznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
prof. Ewa Marcinowska-Suchowierska, Kierownik Oddziału Klinicznego Medycyny Rodzinnej i Chorób Wewnętrznych
prof. Andrzej Milanowski, Kierownik Kliniki Pediatrii Instytutu Matki i Dziecka
prof. Andrzej Milewicz, Przewodniczący Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego
dr n. med. Paweł Płudowski, Członek Zarządu Sekcji Chorób Metabolicznych Kości Dzieci i Młodzieży przy Polskiej Fundacji Osteoporozy, Kierownik Zakładu Biochemii i Medycyny Doświadczalnej Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”
prof. Ewa Pronicka, Członek Komitetu Rozwoju Człowieka PAN, Członek SSIEM
prof. Stanisław Radowicki, Konsultant Krajowy w Dziedzinie Położnictwa i Ginekologii
prof. Józef Ryżko, Kierownik Kliniki Gastroenterologii, Hepatologii i Immunologii Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”
prof. Jerzy Socha, Przewodniczący Komisji Żywienia Dzieci i Młodzieży Komitetu Nauki o Żywieniu Człowieka PAN
prof. Jerzy Szczapa, Prezes Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego
doc. dr hab n. med. Halina Weker, Kierownik Zakładu Żywienia Instytutu Matki i Dziecka

Wytyczne diagnostyki i leczenia refluksu żołądkowo-przełykowego u dzieci

Diagnostic and treatment guidelines for pediatric gastroesophageal reflux

Opracowanie: Anna Rybak, Krzysztof Fyderek, Danuta Celińska-Cedro
Na podstawie: Vandenplas Y, Rudolph CD, Di Lorenzo C i wsp.: Pediatric Gastroesophageal Refl ux Clinical Practice Guidelines: Joint Recommendations of NASPGHAN and ESPGHAN. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2009;49(04):498-547.

Antybiotykoterapia wybranych zakażeń przewodu pokarmowego u dzieci

Antibiotic therapy of selected gastrointestinal infections in children

Danuta Dzierżanowska

Zakład Mikrobiologii i Immunologii Klinicznej, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”

Artykuł dotyczy leczenia przeciwbakteryjnego wybranych zakażeń przewodu pokarmowego u dzieci. Przedstawiono epidemiologię, obraz kliniczny zakażeń i sytuacje wymagające leczenia przeciwbakteryjnego.

Doniesienia ze świata

Krótkoterminowa versus długoterminowa antybiotykoterapia w pozaszpitalnym zapaleniu płuc u dzieci od 2. do 52. miesiąca życia

Short- versus long-term antibiotic therapy in community-acquired pneumonia in children of 2–59 months of age

Opracowanie: Anna Rybak
Na podstawie: Haider BA, Saeed MA, Bhutta ZA. Short-course versus long-course antibiotic therapy for non-severe community-acquired pneumonia in children aged 02 months to 59 months (Review). The Cochrane Library 2009, issue 03.

Wybrane problemy przeszczepiania wątroby i jelit u dzieci. Relacja z V Kongresu Międzynarodowego Pediatrycznego Towarzystwa Transplantologicznego w Istambule w 2009 roku

Liver and intestine transplantation – chosen topics of 5th IPTA (International Paediatric Transplant Association) Congress, Istambul, 2009

Irena Jankowska¹, Joanna Teisseyre², Małgorzata Łyszkowska², Joanna Pawłowska¹, Mikołaj Teisseyre¹

¹Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Immunologii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa ²Klinika Chirurgii Dziecięcej i Transplantacji Narządów, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa

Autorzy przedstawili wybrane doniesienia dotyczące problemów związanych z przeszczepianiem wątroby i jelit u dzieci prezentowane podczas V Kongresu Międzynarodowego Pediatrycznego Towarzystwa Transplantologicznego, który odbył się w Istambule w kwietniu 2009 roku.

Prace poglądowe

Nadwrażliwość pokarmowa i czynnościowe zaburzenia motoryczne przewodu pokarmowego

Food hypersensitivity and functional disorders of gastrointestinal tract

Maciej Kaczmarski, Elżbieta Jarocka-Cyrta

Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Alergologii Dziecięcej, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

Wzajemny związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy nadwrażliwością pokarmową a zaburzeniami motorycznymi przewodu pokarmowego nadal budzi wiele kontrowersji. Badania doświadczalne i obserwacje kliniczne dostarczają dowodów, że alergizacja błony śluzowej może zaburzać motorykę poszczególnych narządów tego układu. U niektórych pacjentów może ponadto potencjalnie wpływać na nocyceptywne szlaki przewodzenia bólu trzewnego, prowadząc do jego przewlekłego odczuwania. W niniejszej pracy autorzy omawiają związek alergicznej odpowiedzi organizmu (z udziałem limfocytów Th2, komórki tucznej, eozynofili) z zaburzeniami motoryki, uwzględniając wyniki badań doświadczalnych i obserwacje kliniczne poczynione u chorych dzieci.

Probiotyki w chorobach infekcyjnych przewodu pokarmowego i dróg oddechowych

Probiotics in gastrointestinal and respiratory tract infections

Hanna Szajewska

Klinika Pediatrii, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Celem artykułu było podsumowanie danych z badań z randomizacją (lub ich metaanaliz), w których oceniano skuteczność kliniczną stosowania probiotyków w zapobieganiu i leczeniu zakażeń przewodu pokarmowego i/lub układu oddechowego. W tym celu przeszukano komputerową bazę piśmiennictwa medycznego Medline (do sierpnia 2009) oraz Cochrane Library (wydanie 3, 2009). Wyniki badań dowodzą, że niektóre drobnoustroje probiotyczne wykazują korzystne działanie w zakażeniach przewodu pokarmowego i układu oddechowego. Najlepiej udokumentowane jest stosowanie wybranych probiotyków w leczeniu ostrej biegunki infekcyjnej.

Paracetamol i ibuprofen jako zalecane analgetyki i antypiretyki OTC. Standardy postępowania 2009

Paracetamol and ibuprofen as recommended analgetics OTC. Standards of application

Andrzej Radzikowski

I Katedra Pediatrii, Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Dwa leki – paracetamol i ibuprofen są analgetykami i antypiretykami dostępnymi w aptekach bez recepty jako sprzedawane „z kontuaru”, czyli Over The Counter (OTC) i są powszechnie stosowane w samoleczeniu, a także ordynowane przez aptekarzy. Paracetamol nie jest lekiem przeciwzapalnym. Działa wyłączne centralnie, osłabiając percepcję bólu w mózgu i transmisję bólu w rdzeniu kręgowym. Obniża gorączkę także poprzez działanie centralne na termostat podwzgórzowy. Paracetamol jest lekiem wyjątkowo bezpiecznym i dlatego jest lekiem OTC i również dlatego jest „złotym standardem” leczenia analgetycznego i antypiretycznego, z którym porównuje się bezpieczeństwo i skuteczność innych leków antypiretycznych i analgetycznych. Nie jest lekiem gastrotoksycznym i neurotoksycznym. Dopiero poważne ponad 10-krotne przekroczenie dawki, np. w celach samobójczych, lub przedłużające się stosowanie kilkakrotnie przekroczonych dawek paracetamolu może łączyć się z hepatotoksycznością. Ibuprofen jest niesterydowym lekiem przeciwzapalnym (NLPZ) i jego działanie analgetyczne i antypiretyczne wynika z jego aktywności przeciwzapalnej oraz z centralnego, „paracetamolopodobnego” działania zmniejszającego transmisję i percepcję bólu. Badania in vitro na modelach tkankowych, badania epidemiologiczne i szeroko zakrojone badania kliniczne kwalifikują go jako najbezpieczniejszy z klasycznych NLPZ. Dlatego właśnie zyskał status leku dostępnego bez recepty (OTC). Wiadomo jednak, że – szczególnie w zwiększonych dawkach lub stosowany zbyt długo – ma działanie gastro- i nefrotoksyczne. Jako lek przeciwzapalny i o silniejszym działaniu przeciwgorączkowym i przeciwbólowym od paracetamolu – co wykazano w licznych badaniach porównawczych – w zakażeniach dróg oddechowych, a także w tzw. zapaleniach jałowych, tj. migrenie i bólach miesiączkowych, powinien być stosowany jako pierwszy w 6-godzinnych odstępach przez 3–5 dni. W razie potrzeby powinien zostać wzmocniony, a jeśli potrzebne jest dłuższe leczenie – zastąpiony przez paracetamol.

Badania czynnościowe układu oddechowego u dzieci

Lung function tests in children

Piotr Gutkowski

Zakład Fizjologii Oddychania, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa
→PRACA PRZYGOTOWANA Z OKAZJI WYKONANIA BADANIA CZYNNOŚCIOWEGO UKŁADU ODDECHOWEGO O NUMERZE KOLEJNYM 20 000 W ZAKŁADZIE FIZJOLOGII ODDYCHANIA W MAJU 2009 ROKU

Astma jest obecnie najczęstszą przewlekłą chorobą u dzieci, a przewiduje się, że z powodu rozpowszechnienia w Polsce nałogu palenia papierosów i epidemii alergii w najbliższych latach znaczenie chorób przebiegających z obturacją drzewa oskrzelowego będzie coraz większe. Podstawą do rozpoznania tych chorób jest najprostsze badanie czynnościowe układu oddechowego, czyli badanie spirometryczne. Znajomość zasad wykonywania i należytej interpretacji badań czynności układu oddechowego powinna być tak samo powszechna wśród pediatrów, jak pomiar ciśnienia krwi czy wykonania EKG. W pracy przedstawiono wskazania, sposoby wykonywania i korzyści kliniczne płynące z badań czynnościowych układu oddechowego u dzieci, począwszy od najprostszych badań spirometrycznych z różnymi modyfikacjami, jak nieswoiste próby prowokacji oskrzelowych i próby odwracalności skurczu oskrzeli, a skończywszy na bardziej specjalistycznych badaniach pletyzmograficznych, badaniach mechaniki oddychania i zdolności dyfuzyjnej.

Opieka lekarska nad osobami chorymi na jadłowstręt psychiczny

Medical care in patients with anorexia nervosa

Gabriela Jagielska

Klinika Psychiatrii Wieku Rozwojowego, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Autorka podaje podstawowe informacje dotyczące obrazu klinicznego, procesu rozpoznawania ostrych i przewlekłych powikłań oraz opieki lekarskiej nad chorymi na jadłowstręt psychiczny.

Endotelina-1 w patogenezie chorób przewodu pokarmowego

Endothelin-1 in pathogenesis of the gastrointestinal diseases

Roman Janas

Zakład Radioimmunologii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa
→ OPRACOWANIE NIE JEST FINANSOWANE Z ŻADNYCH ŹRÓDEŁ

Endotelina-1 spełnia ważną rolę w fizjologii i patofizjologii wielu narządów, w tym również układu pokarmowego. Peptyd ten moduluje przepływ krwi przez naczynia krwionośne żołądka i jelit oraz reguluje motorykę mięśniówki gładkiej. Nadmiar endoteliny-1 w krążeniu i tkankach przewodu pokarmowego jest czynnikiem patogennym biorącym udział w rozwoju choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, różnych postaci chorób zapalnych jelit, marskości wątroby i innych. Przyczyną wysokiego poziomu endoteliny-1 we krwi i tkankach, stwierdzonego w wielu chorobach układu pokarmowego, może być upośledzenie aktywności tkankowych peptydaz endotelinowych. Od dawna wiadomo, że w nerkach, płucach i innych narządach występują mniej lub bardziej swoiste peptydazy, które utrzymują stężenie endoteliny-1 na odpowiednim poziomie. Obecność trzech wysoce specyficznych i unikalnych peptydaz endotelinowych w śluzówce dwunastnicy i jelita cienkiego szczura została dopiero niedawno wykazana. Dalsze badania pozwolą stwierdzić, czy takie same lub podobne peptydazy występują u ludzi i czy upośledzenie ich aktywności prowadzi do wzrostu stężenia endoteliny-1 w krążeniu i tkankach.

Zapalenia płuc u dzieci

Pneumonias in children

Katarzyna Krenke, Joanna Lange, Marek Kulus

Klinika Pneumonologii i Alergologii Wieku Dziecięcego, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Zapalenia płuc są częstymi chorobami infekcyjnymi u dzieci. Wybór terapii zależy od przewidywanej etiologii w danej grupie wiekowej. W leczeniu zachłystowego zapalenia płuc należy uwzględnić antybiotyki działające na bakterie beztlenowe. Pojawienie się wysięku parapneumonicznego w przebiegu zapalenia płuc wymaga nakłucia jamy opłucnej i w większości przypadków leczenia miejscowego.

Ostre zapalenie oskrzeli u dzieci

Acute bronchitis in children

Marta Krawiec, Joanna Peradzyńska, Marek Kulus

Klinika Pneumonologii i Alergologii Wieku Dziecięcego, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Ostre zapalenie oskrzeli jest jedną z najczęstszych chorób infekcyjnych wieku dziecięcego o etiologii niemal wyłącznie wirusowej. Pomimo łagodnego charakteru schorzenia i dobrego rokowania, w ostrym zapaleniu oskrzeli nadużywa się leczenia farmakologicznego. Artykuł omawia etiologię, objawy i przebieg choroby oraz wskazuje postępowanie terapeutyczne.

Praktyka kliniczna

Polipowatość młodzieńcza niemowląt jako ciężka postać zespołu polipowatości młodzieńczej

Juvenile polyposis of infancy as a severe form of juvenile polyposis syndrom

Elżbieta Budzyńska, Andrzej Wędrychowicz, Krzysztof Fyderek

Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Żywienia, Polsko-Amerykański Instytut Pediatrii Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków

Polipowatość młodzieńcza niemowląt (ang. juvenile polyposis of infancy) jest jedną z trzech postaci zespołu polipowatości młodzieńczej. Stanowi jego najcięższą postać o złym rokowaniu i dotyczy niemowląt i dzieci do 2. r.ż. Do tej pory opisano tylko nieliczne przypadki pacjentów z polipowatością młodzieńczą niemowląt. Objawy kliniczne choroby są bardzo nasilone i występują już od pierwszych miesięcy życia, obejmując objawy ze strony przewodu pokarmowego, zaburzenia rozwoju fizycznego oraz objawy ze strony innych narządów. Nasilenie objawów klinicznych jest odzwierciedleniem stopnia zajęcia przewodu pokarmowego przez polipy młodzieńcze. W niniejszej pracy przedstawiono etiopatogenezę, obraz kliniczny, diagnostykę, leczenie oraz rokowanie w zespole polipowatości młodzieńczej ze szczególnym uwzględnieniem polipowatości młodzieńczej niemowląt.

Nietypowy przebieg biegunki chlorowej – opis przypadku

Atypical course of congenital chloride diarrhea – case report

Agnieszka Bakuła¹, Dorota Gliwicz-Miedzińska¹, Piotr Socha¹, Mieczysław Litwin², Jerzy Socha¹, Pia Hoglund³, Satu Wedenoja³

¹Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Immunologii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” ²Klinika Nefrologii, Transplantacji Nerek i Nadciśnienia Tętniczego, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” ³Department of Medical Genetics, University of Helsinki

Wrodzona biegunka chlorowa w klasycznej postaci rozpoczyna się w pierwszych dniach życia dziecka. Ma gwałtowny przebieg i szybko doprowadza do odwodnienia oraz metabolicznej zasadowicy hipochloremicznej. Leczenie polega na suplementacji NaCl i KCl. Przedstawiamy poniżej przypadek skąpoobjawowego, nietypowego przebiegu wrodzonej biegunki chlorowej u 16-miesięcznego chłopca, diagnozowanego z powodu niedoboru masy ciała. Badanie molekularne ujawniło mutację genu SLC26A3, typową dla polskich pacjentów z biegunką chlorową. Wprowadzenie właściwej suplementacji jonów pozwoliło na poprawę stanu odżywienia dziecka i przyspieszenie wzrastania.

Prace oryginalne

Przyczyny zgonów dzieci i młodzieży w wieku 1–19 lat w Polsce w latach 1999–2006

Causes of death in polish children and adolescents aged 1–19 in the years 1999–2006

Zbigniew Kułaga¹, Mieczysław Litwin², ³, Piotr Wójcik⁴, Beata Gurzkowska¹, Ewelina Napieralska¹, Aneta Grajda¹, Katarzyna Barwicka¹, Anna Świąder⁵

¹Zakład Zdrowia Publicznego, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” ²Dział Nauki, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” ³Klinika Nefrologii, Transplantacji Nerek i Nadciśnienia Tętniczego, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” ⁴Wydział Nauk Ekonomicznych, Uniwersytet Warszawski ⁵Pracownia Antropologii, Klinika Pediatrii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”

Cel. Ocena przyczyn zgonów dzieci i młodzieży w okresie 1999–2006. Materiały i metody. Obliczenie i porównanie współczynników umieralności ogółem i wg przyczyn zgonów na podstawie indywidualnych rekordów z polskiego rejestru zgonów i danych o wielkości populacji. Istotność statystyczną zmiany w czasie współczynnika umieralności badano, szacując regresję liniową. Wyniki. Umieralność ogółem i z powodu przyczyn zewnętrznych uległa zmniejszeniu w każdym analizowanym przedziale wieku. Główną przyczyną zgonów były wypadki komunikacyjne. Stwierdzono zmniejszenie umieralności z powodu przyczyn wewnętrznych u pacjentów w wieku 1–4 lat w przypadku nowotworów złośliwych, chorób układu nerwowego i wad wrodzonych, a w wieku 15–19 lat z powodu innych schorzeń wewnętrznych. Wnioski. Utrzymujące się różnice w porównaniu z krajami Europy Zachodniej wskazują na konieczność wprowadzenia systemowych rozwiązań zwiększających bezpieczeństwo środowiska wychowania, nauczania i wypoczynku dzieci i młodzieży.

Endoskopia ciał obcych górnego odcinka przewodu pokarmowego u dzieci na podstawie doświadczeń własnych

Endoscopy of foreign bodies of the upper gastro-intestinal tract in children based on own experience

Stanisław Pieczarkowski¹, Katarzyna Przybyszewska², Małgorzata Sładek¹, Zofia Grzenda¹, Przemko Kwinta³, Krzysztof Fyderek¹

¹Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Żywienia, Polsko-Amerykański Instytut Pediatrii, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków ²Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy im. Św. Ludwika, Kraków ³Katedra Pediatrii, Polsko-Amerykański Instytut Pediatrii, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków

Cel pracy: Celem pracy było przeanalizowanie materiału klinicznego dzieci, które miały wykonaną endoskopię z powodu połknięcia ciała obcego (CO), pod kątem jego rodzaju, przebiegu klinicznego i wieku dziecka. Materiał i metoda: analizie retrospektywnej poddano dane medyczne 151 dzieci (74 dziewczynki i 77 chłopców) w wieku od 1 miesiąca do 13 lat, u których w latach 1999–2006 wykonano endoskopię górnego odcinka przewodu pokarmowego w związku z podejrzeniem połknięcia CO. Wyniki: najczęściej dzieci połykały przedmioty obłe (monety – 94, baterie – 8, guziki – 6), które utknęły w przełyku (79) lub w żołądku (72). U 116 dzieci CO było cieniujące w badaniu radiologicznym. Najczęstszym objawem klinicznym było: krztuszenie się, ból podczas połykania, ślinienie się, nudności, dysfagia, rzadziej niepokój, zaburzenia oddychania. Aby stwierdzić wpływ wieku na badane parametry, wyodrębniono dwie grupy: A – dzieci do 2. r.ż. (n = 60; 39,7%); B – dzieci >2. r.ż. (n = 91; 60,3%). Porównano: czas, jaki upłynął od połknięcia do wykonania badania (A – 19, B – 7 godzin, p = 0,24); lokalizację CO (przełyk/żołądek: A – 32/28, B – 47/44; p = 0,83); wystąpienie objawów (A – 37%, B – 47%; p = 0,19); obecność w zdjęciu radiologicznym ciała cieniującego (A – 87%, B – 88%; p = 0,85); rodzaj stwierdzanego CO (A – 67%, B – 61%; p = 0,5). Wnioski: Nie stwierdzono różnicy między dziećmi młodszymi a starszymi w odniesieniu do przebiegu klinicznego ani rodzaju CO. Na podstawie analizy i doświadczeń zaproponowano zasady postępowania w przypadku dzieci, które połknęły CO.

Prawo i etyka

Prawne i etyczne standardy marketingu farmaceutycznego – różnice pomiędzy Polską, Stanami Zjednoczonymi i Unią Europejską

Legal and ethical standards of pharmaceutical marketing – differences between in Poland, United States and European Union

Marta Makowska

Szkoła Nauk Społecznych Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk, Instytut Kardiologii im. Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego. Zakład Epidemiologii, Prewencji Chorób Układu Krążenia i Promocji Zdrowia

Celem artykułu jest porównanie obowiązujących w Polsce regulacji prawnych i etycznych określających standardy marketingu farmaceutycznego z uregulowaniami obowiązującymi na świecie. Porównane zostały najważniejsze dokumenty wydane przez międzynarodowe, amerykańskie i europejskie organizacje. Okazało się, że w Polsce obowiązują surowsze ograniczenia w kwestii reklamy leków niż w Stanach Zjednoczonych, a także surowsze, niż narzuca to obecność w strukturach Unii Europejskiej. Polska pozostaje jednak w tyle za innymi krajami, jeżeli chodzi o zaangażowanie różnego rodzaju stowarzyszeń, firm farmaceutycznych, lekarzy, studentów medycyny w działania mające na celu wprowadzenie mechanizmu dobrowolnej kontroli reklamy leków. Jeżeli już wydaje się dobrowolne kodeksy etyczne, to nie są one na bieżąco aktualizowane i dostosowywane do szybko zmieniającego się prawa ani nie ustanawiają zapisów od niego dużo surowszych. Nie ma w Polsce żadnej organizacji, która sprzeciwiałaby się przyjmowaniu przez lekarzy nawet drobnych prezentów w postaci długopisu, pochodzących od przedstawicieli przemysłu farmaceutycznego, podczas gdy m.in. w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Włoszech funkcjonują one całkiem prężnie.