Co to jest zespół metaboliczny u dzieci?

What does metabolic syndrome in children mean?

Wojciech Jańczyk¹, Mieczysław Litwin², Piotr Socha¹

¹Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Immunologii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa ²Klinika Nefrologii, Transplantacji Nerek i Nadciśnienia Tętniczego, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa

Wzrost częstości występowania zespołu metabolicznego u dzieci i młodzieży w ostatnich latach budzi coraz większe zainteresowanie i niepokój. Jak wykazały liczne badania, zdefiniowanie zespołu metabolicznego u dzieci jest trudniejsze niż u dorosłych. Przedstawiamy zmieniające się podejście do zasad diagnostyki zespołu metabolicznego u dzieci na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat.

Europejskie Zalecenia Diagnostyki i Leczenia Nadciśnienia Tętniczego u Dzieci i Młodzieży – komentarz

Mieczysław Litwin, Anna Niemirska

Klinika Nefrologii, Transplantacji Nerek i Nadciśnienia Tętniczego, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa

Doniesienia ze świata

Klasyfikacja Oxford nefropatii IgA – komentarz

Comment on the Oxford classification of IgA nephropathy

OPRACOWANIE: Ryszard Grenda
NA PODSTAWIE: Cattran DC, Coppo R, Cook HT i wsp. The Oxford classifi cation of IgA nephropathy: rationale, clinicopathological correlations and classifi cation. Kidney Int 2009;78:534–545

Leczenie otyłości u dzieci

Treatment of obesity in children

OPRACOWANIE: Wojciech Jańczyk
NA PODSTAWIE: Luttikhuis OH, Baur L, Jansen H. Interventions for treating obesity in children. Cochrane Database Syst Rev 2009;21 (01)

Ocena czynników ryzyka oraz wyników leczenia u dzieci hospitalizowanych z powodu grypy H1N1

Risk factors and outcomes among children admitted to hospital with H1N1 influenza

OPRACOWANIE: Anna Rybak
NA PODSTAWIE: O’Riordan S, Barton M, Yau Y i wsp: Risk factors and outcomes among children admitted to hospital with pandemic HINI infl uenza. CMAJ 2009;10.1503/cmaj.091724

Leczenie niealkoholowej choroby stłuszczeniowej wątroby

Treatment of nonalcoholic fatty liver disease

OPRACOWANIE: Piotr Socha, Wojciech Jańczyk
NA PODSTAWIE: Socha P, Horwath A, Vajro P i wsp. Pharmacological interventions for nonalcoholic fatty liver disease in adults and in children: A systematic review. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2009;48:587–596.

Zalecenia dotyczące diagnostyki i leczenia hipercholesterolemii u dzieci i młodzieży

Management of hypercholesterolemia in children and adolescents

OPRACOWANIE: Wojciech Jańczyk
NA PODSTAWIE: Daniels SR, Greer FR i wsp. Lipid Screening and Cardiovascular Health in Childhood. Pediatrics 2008;122:198-208

Prace poglądowe

Klasyfikacja i charakterystyka diet leczniczych stosowanych w szpitalach

Classification and characteristics of therapeutic diets used in hospitals

Anna Stolarczyk

Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Immunologii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie

Celem diety jest pokrycie zapotrzebowania organizmu na składniki odżywcze w formie uwzględniającej rodzaj schorzenia, o odpowiedniej do stanu i wieku pacjenta konsystencji (dieta płynna lub papkowata), zmodyfikowanej wartości kalorycznej i odżywczej lub drogi podaży (żywienie dojelitowe lub pozajelitowe). W szpitalach powinien być stosowany system standardowych diet, zapewniający ich jednolite założenia i usprawniający pracę. Dieta podstawowa jest stosowana u chorych niewymagających specyficznych ograniczeń odnośnie doboru produktów, potraw i technologii, jednak powinna być zgodna z zaleceniami racjonalnego żywienia dla populacji, czyli ograniczać ilość tłuszczu, cholesterolu, soli i cukru. Diety lecznicze powinny uwzględniać przebieg choroby i wspomagać leczenie, ale jednocześnie powinny być dobrze akceptowane przez pacjentów i łatwe do przygotowania.

Standaryzacja terminologii czynności dolnych dróg moczowych u dzieci i młodzieży według raportu Komitetu Standaryzacji ICCS

The standardization of the terminology of the lower urinary tract function In children and adolescents: report from the Standardization Committee of the International Children’s Continence Society

Lidia Skobejko-Włodarska

Klinika Urologii Dziecięcej, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”

W pracy przedstawiono wynik współpracy różnych specjalistów z zakresu fizjologii i patofizjologii dolnych dróg moczowych (pęcherza i cewki), który jako raport Komitetu Standaryzacji ICCS (International Children’s Continence Society) ma na celu uaktualnienie terminologii dotyczącej ich czynności w dziedzinie pediatrycznej. W tworzeniu nowych definicji i standaryzacji uwzględniono wyniki najnowszych badań i zmian, jakie dokonały się w tej dziedzinie u dorosłych. Ważnym zadaniem przedstawionego raportu jest również ujednolicenie terminologii stosowanej w określaniu funkcji pęcherza i cewki, co ma pozwolić na zniesienie różnic w porozumiewaniu się specjalistów z różnych krajów i ułatwić wspólne opracowywanie i porównywanie uzyskiwanych wyników.

Aktywność enzymatyczna bakterii jelita grubego człowieka

Enzymatic activity of human intestinal bacteria

Marta Mroczyńska, Zdzisława Libudzisz

Instytut Technologii Fermentacji i Mikrobiologii, Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności, Politechnika Łódzka

W artykule omówiono enzymy bakterii jelitowych, tzw. enzymy fekalne, które biorą udział w syntezie związków karcynogennych i innych substancji toksycznych w jelitach. Szczególną uwagę zwrócono na mikroflorę jelita grubego, zdominowaną przez bakterie bezwzględnie beztlenowe, gdyż ich aktywność enzymatyczna może powodować zaburzenia w funkcjonowaniu przewodu pokarmowego. Omówiono najważniejsze reakcje katalizowane przez enzymy fekalne oraz przedstawiono charakterystyczne rodzaje mikroorganizmów jelitowych o najwyższej aktywności omawianych enzymów.

Leczenie hipotensyjne u dzieci z nadciśnieniem pierwotnym i zaburzeniami metabolicznymi

Antihypertensive treatment in children with primary hypertension and metabolic abnormalities

Mieczysław Litwin ¹, ²

¹Dział Nauki ²Klinika Nefrologii, Transplantacji Nerek i Nadciśnienia Tętniczego, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa

Nadciśnienie tętnicze pierwotne (ntp) nie jest izolowanym zaburzeniem hemodynamicznym, ale zespołem powiązanych ze sobą zaburzeń hemodynamicznych i metabolicznych przebiegających z typowym fenotypem pośrednim. U 15–20% dzieci z ntp towarzyszące zaburzenia metaboliczne pozwalają na rozpoznanie zespołu metabolicznego. Podstawowe znaczenie w terapii ma modyfikacja stylu życia, a przy wyborze leku poza skutecznością hipotensyjną bardzo istotne są działania metaboliczne leku. Zarówno z badań doświadczalnych, jak i obserwacji klinicznych wynika, że leki blokujące układ renina-angiotensyna-aldosteron poza skutecznością hipotensyjną zwiększają insulinowrażliwość i prawdopodobnie mają znaczenie w procesie redystrybucji tkanki tłuszczowej i zmniejszenia ilości tłuszczu trzewnego. Lekami drugiego rzutu są dihydropirydynowe blokery kanałów wapniowych, które należą do leków neutralnych metabolicznie. Podobnym profilem metabolicznym charakteryzują się leki α-adrenolityczne, jednak mają one nadal ograniczone znaczenie w terapii hipotensyjnej. Leki b-adrenolityczne oraz diuretyki, w tym diuretyki tiazydowe, należą do leków o niekorzystnym profilu metabolicznym i nie powinny być stosowane bez dodatkowych wskazań.

Znaczenie białka w żywieniu niemowląt

The role of protein in infant nutrition

Jerzy Socha¹, ³, Piotr Socha¹, ³, Dariusz Gruszfeld², Anna Stolarczyk¹, Anna Dobrzańska²

¹Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Immunologii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” ²Klinika Neonatologii, Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” ³Instytut Pielęgniarstwa i Położnictwa Uniwersytetu Rzeszowskiego

Białko stanowi istotny składnik pożywienia niemowląt, decydujący o prawidłowym rozwoju somatycznym i psychoruchowym w tym wieku. W żywieniu sztucznym niemowląt uwzględnia się zapotrzebowanie na aminokwasy egzogenne i odpowiednio dostosowuje podaż białka, która jednak znacznie przekracza podaż białka w żywieniu pokarmem kobiecym. W pracy omówiono metody określania zapotrzebowania na białko oraz przedstawiono hipotezę ryzyka rozwoju otyłości wynikającej z nadmiernej podaży białka. Hipoteza ta była przedmiotem badania w ramach projektu Unii Europejskiej pod akronimem CHOP (EU Childhood Obesity Programme).

Stwardnienie rozsiane u dzieci. Część 1: Historia, epidemiologia, czynniki ryzyka zachorowania i przebieg naturalny

Pediatric Multiple Sclerosis. Part I: History, epidemiology, risk factors, and natural history

Katarzyna Kotulska, Tomasz Kmieć, Dariusz Chmielewski, Sergiusz Jóźwiak

Klinika Neurologii i Epileptologii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”

Stwardnienie rozsiane (SM) u dzieci budzi od kilku lat coraz większe zainteresowanie. Początki choroby przed 16. r.ż. stwierdza się nawet u ponad 10% pacjentów z SM. Choroba u dzieci przebiega jednak inaczej niż u osób dorosłych, wymaga także uwzględnienia odmiennych schorzeń w diagnostyce różnicowej. W ostatnich latach zaproponowano odrębne kryteria rozpoznania SM u dzieci. Ze względu na dużą częstość rzutów, a także wysokie ryzyko wczesnego rozwoju niepełnosprawności SM u dzieci wymaga wczesnego rozpoznania i wdrożenia odpowiedniego leczenia. W niniejszej pracy przedstawiono przegląd aktualnych danych dotyczących epidemiologii, patogenezy, diagnostyki i leczenia SM u dzieci.

Leki antyleukotrienowe w pediatrii

Leukotriene receptor antagonists in pediatrics

Aleksandra Szczawińska-Popłonyk, Paulina Sobkowiak

Klinika Pneumonologii, Alergologii Dziecięcej i Immunologii Klinicznej III Katedry Pediatrii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Leukotrieny cysteinylowe odgrywają kluczową rolę w regulacji odpowiedzi immunologicznej oraz mają wielokierunkowe działanie promujące i podtrzymujące proces zapalenia alergicznego. Efekt farmakodynamiczny antagonistów receptora Cys-LT1 obejmuje nie tylko działanie przeciwzapalne, związane z hamowaniem aktywności komórek i mediatorów, ale także wpływają hamująco na rozwój remodellingu dróg oddechowych. W pracy dokonano przeglądu badań klinicznych oceniających skuteczność leków antyleukotrienowych w chorobach alergicznych u dzieci. Przedstawiono także aktualne zalecenia dotyczące stosowania leków antyleukotrienowych w farmakoterapii astmy, alergicznego nieżytu nosa i nadreaktywności poinfekcyjnej.

Fruktozo-1,6-bisfosfataza (FBP-1,6) w diagnozowaniu wrodzonego deficytu, niewydolności wątroby oraz uszkodzenia cewek nerkowych bliższych u dzieci

Fructose-1,6-bisphosphatase (FBP-1,6) in the diagnosis of hereditary FBP-1,6 deficiency, liver failure and renal proximal tubules damage in children

Alina Kępka, Elżbieta Karczmarewicz, Edyta Kryśkiewicz, Paweł Płudowski, Marek Wójcik

Pracownia Patofizjologii; Zakład Biochemii i Medycyny Doświadczalnej, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa

Fruktozo-1,6-bisfosfataza (FBP-1,6) jest jednym z enzymów glukoneogenezy. Enzym ten jest obecny w wielu tkankach, np. w wątrobie, nerkach, mięśniach i jelicie cienkim. Deficyt FBP-1,6 jest rzadką, genetycznie uwarunkowaną chorobą, którą dziedziczy się autosomalnie recesywnie. Noworodki i małe dzieci mają objawy kliniczne charakteryzujące się epizodami hipoglikemii i kwasicy metabolicznej. Potwierdzeniem deficytu fruktozo-1,6-bisfosfatazy jest oznaczenie braku aktywności FBP-1,6 w bioptacie wątroby lub w leukocytach. Wczesne rozpoznanie wrodzonego deficytu fruktozo-1,6-bisfosfatazy jest ważne ze względu na możliwość szybkiego wdrożenia leczenia i prawidłowej opieki medycznej dzieci i ich rodzin dotkniętych tym defektem genetycznym. W wątrobie FBP-1,6 znajduje się w cytoplazmie hepatocytów w okolicy żyły wrotnej. Po uszkodzeniu komórki fruktozo-1,6-bisfosfataza dyfunduje na zewnątrz, więc może być oznaczana w surowicy. Wzrost aktywności FBP-1,6 w surowicy świadczy o uszkodzonej funkcji wątroby. Fruktozo-1,6-bisfosfataza znajduje się również w cytozolu komórek cewek nerkowych proksymalnych. Zwiększone wydalanie FBP-1,6 do moczu wskazuje na uszkodzenie kanalików nerkowych proksymalnych u dzieci z zespołem nerczycowym.

Implikacje wybranych chorób ogólnych w jamie ustnej u dzieci i młodzieży. Część 1. Zmiany patologiczne tkanek zębów

Implications of various systemic diseases in the oral cavity in children and adolescents. Part 1. Diseases of the tooth tissues

Dorota Olczak-Kowalczyk¹, ², Barbara Adamowicz-Klepalska³, Wojciech Kowalczyk⁴

¹Zakład Patologii Jamy Ustnej, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie ²Zakład Stomatologii Dziecięcej, Warszawski Uniwersytet Medyczny ³Katedra i Zakład Stomatologii Wieku Rozwojowego, AM w Gdańsku ⁴Praktyka prywatna w Warszawie

Jama ustna narażona jest na działanie patogennych czynników zewnątrz- i wewnątrzustrojowych. Czynniki wewnątrzustrojowe, towarzyszące chorobom ogólnym lub związane z prowadzonym leczeniem, mogą zaburzać przebieg procesu odontogenezy, prowadząc do nieprawidłowości rozwojowych uzębienia. Sprzyjają również rozwojowi procesu próchnicowego, wpływając na czynniki związane bezpośrednio z reakcjami biochemicznymi procesu próchnicowego, takie jak podatność tkanek zęba, płytkę nazębną, substrat, czas oraz lokalne warunki ekosystemu jamy ustnej zależne od ilości i właściwości śliny. W pracy przedstawiono wpływ zaburzeń ogólnoustrojowych towarzyszących różnym chorobom ogólnym na stan zdrowia twardych tkanek zębów.

Praktyka kliniczna

Nowości w szczepieniach

Novelty in vaccination

Hanna Czajka

Pediatryczna Poradnia Szczepień dla Dzieci z Grup Wysokiego Ryzyka, Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy im. św. Ludwika w Krakowie

Szczepienia są jednym z najbardziej skutecznych i efektywnych działań profilaktycznych, biorąc pod uwagę porównanie kosztów ich realizacji z kosztami leczenia chorób, którym zapobiegają. O skuteczności szczepień świadczy światowa eradykacja ospy prawdziwej, pełna kontrola nad zachorowaniami na poliomyelitis, także z nadzieją na eradykację tej choroby, oraz znaczące ograniczenie zachorowań na odrę i różyczkę w USA oraz w innych krajach prowadzących szeroko rozpowszechnione szczepienia przeciwko chorobom zakaźnym. Blisko 100-procentowy spadek liczby zachorowań na 10 najpopularniejszych chorób zakaźnych (za wyjątkiem grypy) skutkuje także równie spektakularnym spadkiem śmiertelności z powodu tych chorób w USA w pierwszej dekadzie XXI wieku w porównaniu ze średnimi danymi za wiek XX. Poszukując nowych rozwiązań w profilaktyce chorób zakaźnych, zmieniono strategię szczepień przeciwko krztuścowi, rozszerza się o nowe serotypy profilaktykę zakażeń pneumokokowych, a wobec pandemii grypy A(H1N1), w stosunkowo szybkim tempie udało się uzyskać szczepionkę przeciwko temu wirusowi. Jednocześnie nieustannie prowadzone są obserwacje efektów i okresu zabezpieczenia nowo wprowadzanych szczepionek, w tym przeciwko wirusowi ludzkiego brodawczaka oraz przeciwko zakażeniom rotawirusowym.

Technika i warunki wykonywania szczepień

Immunization techniques

Hanna Czajka

Poradnia Pediatryczna Szczepień dla Dzieci z Grup Wysokiego Ryzyka, Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy im. św. Ludwika w Krakowie

Technika i warunki wykonywania szczepień – szeroko pojmowane – mają istotne znaczenie dla osiągnięcia właściwych rezultatów tych działań, to jest wytworzenia prawidłowej odpowiedzi immunologicznej organizmu oraz minimalizacji niepożądanych odczynów poszczepiennych. Szczególnie istotne jest to, że szczepienia są rutynowymi i powszechnymi zabiegami medycznymi, związanymi z bólem i stresem, które nieodłącznie towarzyszą dzieciom i ich rodzicom podczas pierwszych lat życia. Z tego względu możliwe jest wprowadzenie szeregu procedur, których celem będzie redukcja tych nieprzyjemnych doznań. Procedury te obejmują znieczulenia miejscowe, podawanie przed szczepieniem słodkich płynów, karmienie piersią w trakcie szczepienia czy też odwracanie uwagi dziecka poprzez zabawę lub hipnozę. Udowodniono, że zaledwie 1% dzieci otrzymuje jakiekolwiek środki farmakologiczne w celu eliminacji bólu podczas szczepienia[LIT1]. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia corocznie wykonywanych jest 12 bilionów iniekcji, z tego około 5% to szczepienia u dzieci, a typy podawanych szczepionek wiążą się z regionalnym występowaniem chorób, sytuacją ekonomiczną danego kraju i priorytetami jego polityki zdrowotnej. Przykładowo, kanadyjski program szczepień obejmuje 17 jednostek chorobowych, a w okresie do osiągnięcia wieku szkolnego dzieci w tym kraju otrzymują po 20 iniekcji[LIT2]. W USA w tym samym okresie dziecko otrzymuje 14 różnych szczepionek, do 5 zastrzyków podczas jednej wizyty, co daje w sumie 26 ukłuć[LIT3]. Biorąc pod uwagę wszystkie szczepienia obowiązkowe i zalecane w okresie pierwszych 2 lat życia, polskie dziecko może otrzymać do 27 zastrzyków.

Prace oryginalne

Porównanie polskich siatek wzrastania dzieci (wysokość i masa ciała – do wieku) z siatkami rozwoju WHO

Comparison of growth charts (height and body mass – for age) for Polish children with WHO growth charts

Janusz Książyk, Joanna Friedman-Gruszczyńska, Magdalena Ossolińska, Dorota Wesół-Kucharska

Klinika Pediatrii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa

W pracy dokonano porównania polskich siatek wzrastania dzieci (wysokość i masa ciała – do wieku) z siatkami rozwoju WHO. Porównano wartości średnich populacyjnych oraz wartości odpowiadającym 3., 25., 50., 75. i 97. centylowi wysokości ciała dla dziewcząt i chłopców do lat 18 oraz masy ciała dziewcząt i chłopców do lat 10, a odpowiednie wartości poddano analizie statystycznej nieparametrycznym testem dla prób zależnych. Siatki rozwoju polskie i WHO w odniesieniu do „wysokości–do–wieku” i „masy–do–wieku” różnią się i dlatego konieczna jest pełna analiza porównawcza siatek rozwoju polskich i WHO przed podjęciem decyzji o dalszym stosowaniu którejkolwiek z nich. U chłopców powyżej 12 lat polskie siatki – w porównaniu do siatek WHO – mogą niedoszacować występowanie nadwagi.

Zmienne ekonomiczne a umieralność młodzieży z powodu samobójstw w Polsce w latach 1999–2006

Economic variables and adolescent suicide in Poland; 1999–2006

Aneta Grajda¹, Zbigniew Kułaga¹, Piotr Wójcik², Anna Jakubowska-Winecka³, Ewelina Napieralska¹, Beata Gurzkowska¹

¹Zakład Zdrowia Publicznego Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” ²Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytet Warszawski ³Zakład Psychologii Zdrowia Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”

Cel. Celem pracy była próba stwierdzenia związku umieralności z powodu samobójstw młodzieży w wieku 15–19 lat z wybranymi zmiennymi ekonomicznymi. Materiał i metody. Wyznaczono uśrednione współczynniki umieralności z powodu samobójstw i przyczyn podobnych (zdarzenia o zamiarze nieokreślonym, zatrucia) wg województw. Badano związek umieralności z powodu samobójstw i przyczyn zgrupowanych wśród młodzieży w wieku 15–19 lat z wybranymi zmiennymi ekonomicznymi. Wyniki. Wykazano wysoką korelację pomiędzy współczynnikiem zgonów samobójczych wśród młodzieży a stopą bezrobocia ogółem, zwłaszcza ze stopą bezrobocia na wsi. Wnioski. Program(y) zapobiegania samobójstwom młodzieży należy prowadzić ze szczególnym uwzględnieniem regionów z wysoką stopą bezrobocia oraz adresować do grup społecznych szczególnie na nie narażonych.

Kontrowersje

Reklama a zdrowie dzieci – przegląd regulacji prawnych oraz dokumentów niebędących źródłem prawa powszechnego

Advertising and children’s health – review of legislation and documents not binding legally

Zbigniew Kułaga¹, Marcin Erenc²

¹Zakład Zdrowia Publicznego Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” ²Dział Prawny Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”

Ekspozycja na reklamy może być przyczyną problemów zdrowotnych dzieci i młodzieży. Prawo stanowi skuteczną ochronę dzieci przed szkodliwym oddziaływaniem reklam. W artykule zawarto przegląd aktualnych regulacji prawnych w dziedzinie ochrony dzieci przed reklamami w kontekście zdrowia w Polsce i wybranych krajach Cywilizacji Zachodniej.

Prawo i etyka

Prawa konsumenckie – oznakowanie produktów żywnościowych

Consumer rights – food labeling

Justyna Zajdel¹, Radosław Zajdel²

¹Zakład Prawa Medycznego UM w Łodzi ²Zakład Informatyki i Statystyki Medycznej UM w Łodzi

Kwestie dotyczące oznakowywania produktów spożywczych określa ustawodawstwo Unii Europejskiej, a także odpowiednie regulacje krajowe. Generalną zasadą jest oznakowanie środków spożywczych dopuszczonych do obrotu na terytorium Polski w języku polskim, w sposób zrozumiały dla przeciętnego konsumenta. Wśród informacji, które powinny znaleźć się na etykiecie produktu, mają między innymi być: nazwa produktu, informacje na temat składników występujących w produkcie, sposób przygotowania, warunki przechowywania oraz termin przydatności do spożycia. Wprowadzenie do obrotu środka zafałszowanego, to znaczy zawierającego niezgodne z prawdą oznakowanie, może skutkować odpowiedzialnością karną i/lub cywilną podmiotu wprowadzającego produkt, w tym odpowiedzialnością z tytułu nieuczciwej konkurencji i działań wprowadzających w błąd w praktyce handlowej.