Telefon w ręku rodzica też ma znaczenie? Zjawisko technoferencji
Autor: Adrian Goss
Ekrany w pediatrii najczęściej omawiamy z perspektywy dziecka: ile czasu spędza przed telefonem, tabletem lub telewizorem, jakie treści ogląda i czy korzystanie z urządzeń nie wypiera snu, ruchu oraz kontaktu z opiekunem i rówieśnikami. Rzadziej zatrzymujemy się przy drugim elemencie tej samej układanki – korzystaniu z technologii przez rodzica w obecności małego dziecka.
Nowa metaanaliza opublikowana w JAMA Pediatrics zwraca uwagę właśnie na to zjawisko. Autorzy analizowali tzw. parental technology use, określane również jako technoference, czyli sytuację, w której korzystanie z telefonu, tabletu lub innego urządzenia przerywa albo osłabia interakcję między rodzicem a dzieckiem.
Nie chodzi o proste stwierdzenie, że telefon w ręku rodzica jest „szkodliwy”. Współczesne rodzicielstwo funkcjonuje w rzeczywistości cyfrowej: telefon bywa narzędziem pracy, źródłem informacji, sposobem kontaktu z bliskimi, a czasem także chwilą oddechu. Problem zaczyna się, gdy urządzenie regularnie wchodzi między rodzica a dziecko – szczególnie w sytuacjach, w których mały człowiek szuka kontaktu, reakcji, wspólnej zabawy lub regulacji emocji.
W przeglądzie systematycznym uwzględniono badania dotyczące dzieci od urodzenia do 4,9 roku życia. Do metaanalizy włączono 21 badań obejmujących łącznie 14 900 uczestników z 10 krajów. Analizowano m.in. związek między korzystaniem z technologii przez rodziców w obecności dziecka a funkcjami poznawczymi, zachowaniem, emocjami, przywiązaniem oraz czasem ekranowym dziecka.
Wyniki były spójne, choć nie należy ich interpretować alarmistycznie. Częstsze korzystanie przez rodziców z technologii w obecności dziecka wiązało się m.in. z większym nasileniem trudności emocjonalnych, takich jak lęk czy wycofanie, oraz trudności behawioralnych, takich jak impulsywność, złość czy zachowania opozycyjne. Siła tych zależności była jednak bardzo mała lub mała.
To ważny niuans. Badanie nie dowodzi, że samo używanie telefonu przez rodzica bezpośrednio powoduje zaburzenia rozwoju dziecka. Większość dostępnych danych ma charakter obserwacyjny, dlatego nie można wykluczyć także odwrotnego kierunku zależności – np. sytuacji, w której większe trudności regulacyjne u dziecka zwiększają u rodzica potrzebę sięgania po telefon jako formę chwilowej przerwy lub redukcji napięcia.
Mimo tych ograniczeń praca porządkuje temat, który coraz częściej pojawia się w codziennej praktyce pediatrycznej. W pierwszych latach życia dziecko intensywnie uczy się świata przez relację: mimikę, gest, głos, wspólną uwagę i powtarzalną odpowiedź opiekuna na własne sygnały. Jeżeli te krótkie interakcje są wielokrotnie przerywane przez powiadomienia, rozmowy, przewijanie ekranu czy szybkie sprawdzanie wiadomości, dziecko może otrzymywać mniej spójnych sygnałów społecznych.
Z punktu widzenia lekarza praktyczny wniosek nie powinien brzmieć: „rodzicu, odłóż telefon na zawsze”. Znacznie bardziej realistyczne i pomocne wydaje się zwrócenie uwagi na konkretne momenty dnia: karmienie, usypianie, zabawę, spacer, rozmowę, wspólne czytanie czy sytuacje, w których u dziecka pojawiają się silne emocje. To właśnie wtedy obecność, kontakt wzrokowy i szybka reakcja dorosłego mogą mieć największe znaczenie.
Autorzy metaanalizy podkreślają również, że w dostępnych badaniach brakuje danych dotyczących m.in. snu, aktywności fizycznej i rozwoju motorycznego. Potrzebne są zatem dalsze badania, zwłaszcza podłużne i eksperymentalne, które pozwolą lepiej ocenić mechanizmy oraz kierunek obserwowanych zależności.
Na dziś można jednak powiedzieć jedno: w rozmowie o ekranach warto pytać nie tylko o to, ile czasu przed urządzeniem spędza dziecko, lecz także jak technologia wpływa na codzienne relacje w rodzinie. Dla pediatry może to być dobry punkt wyjścia do krótkiej, nieoceniającej rozmowy z rodzicami – nie o zakazach, ale o jakości wspólnego czasu.
Na podstawie:
Toledo-Vargas M, Chong KH, Maddren CI i wsp. Parental Technology Use in a Child’s Presence and Health and Development in the Early Years: A Systematic Review and Meta-Analysis. JAMA Pediatrics 2025;179:730-737; DOI:10.1001/jamapediatrics.2025.0682.
Grafika: https://stock.adobe.com/pl/images/working-mother-with-her-daughter-in-office/289682113
